Γκιλγκαμές, Το Μέγα Μεσοποταμιακό Έπος.

Ο Γκιλγκαμές, βασιλιάς της πόλης Ουρούκ που τα ερείπιά της έχουν βρεθεί ανάμεσα σε Τίγρη και Ευφράτη, σύμφωνα με τον αρχαίο μύθο ήταν τρισέγγονος του Νώε. Το έπος που περιγράφει τη ζωή του, θεωρείται το παλαιότερο ποίημα της ανθρωπότητας.

Στην αφήγησή του διαπλέκονται δεκάδες ιστορίες πολλές από τις οποίες εμφανίζονται στις μυθολογίες ύστερων λαών, όπως των Ελλήνων και των Εβραίων.

Το κείμενο του Γκιλγκαμές είχε επιβιώσει μέσα στις χιλιετίες στην προφορική παράδοση των λαών της Καυκασίας όταν, στα τέλη του 19ου αιώνα, οι αρχαιολόγοι ανακάλυψαν σε ανασκαφές κοντά στη Βαβυλώνα πήλινες πλάκες, στις οποίες ήταν χαραγμένο το πρωτότυπο. Σήμερα οι ειδικοί συμφωνούν πως έχει διασωθεί το μεγαλύτερο μέρος του έργου. Πινακίδες που τα τελευταία χρόνια έχουν βρεθεί σε διάφορα σημεία της Μέσης Ανατολής μέχρι και την Αρμενία, επιβεβαιώνουν τη μορφή του έργου και μας έχουν δώσει τρεις διαφορετικές εκδοχές του, τη Βαβυλωνιακή, τη Σουμεριακή και την Ασσυριακή.

Για την παρουσίαση του έργου από τη ΡΟΔΑ, το έργο αποδόθηκε εξαρχής σε μορφή θεατρική, μεταφρασμένο και διασκευασμένο κατάλληλα.

Στο έπος, ο Γκιλγκαμές εμφανίζεται σαν το πρότυπο της ανδρικής δύναμης και ομορφιάς. Ακαταμάχητος και ασυναγώνιστος στα πλαίσια της κοινωνίας της πόλης του, καταλήγει να καταπιέζει τους κατοίκους της, οι οποίοι τελικά απευθύνονται στους θεούς και τους ζητούν να κάνουν κάτι για να τον περιορίσουν.
Οι θεοί αποφασίζουν να πλάσουν τον Ενκιντού, ένα πλάσμα άγριο και δυνατό, αντάξιο του Γκιλγκαμές, που τον προκαλεί να παλέψουν. Η άγρια πάλη τους καταλήγει με τη νίκη του Γκιλγκαμές, ο οποίος όμως, εντυπωσιασμένος από την ανδρεία του Εκιντού, τον θεωρεί πλέον τον καλύτερό του φίλο.
Οι δύο τους αφήνουν πίσω τη γεμάτη αισθησιασμό ζωή της πόλης και ξεκινούν για περιπέτειες στο Λίβανο με στόχο να “κόψουμε τα δέντρα”, να υλοτομήσουν τους κέδρους για να φτιάξουν πιο όμορφα τα σπίτια της Ουρούκ. Προσπαθώντας να κατακτήσουν τα δάση, σκοτώνουν το Χουμπαμπά, το τέρας που τα φυλάει.
Εν τέλει όμως οι θεοί, εξαιτίας των προσβολών που οι δύο φίλοι κάποια στιγμή απευθύνουν στην Ιστάρ, τη Βαβυλωνιακή Αφροδίτη, θα στραφούν εναντίον τους και θα σκοτώσουν τον Ενκιντού.
Συντετριμμένος ο Γκιλγκαμές από το χαμό του φίλου του και φοβισμένος μπρος στο ενδεχόμενο του θανάτου και του τέλους της δικής του ζωής, αρχινά ένα φοβερό ταξίδι στον κάτω κόσμο αναζητώντας την αθανασία.
Η περιπλάνησή του θα του φέρει την κατανόηση για τη ζωή και τη σοφία που θα τον απαλλάξει από το άγχος του θανάτου.

Από συμβολική άποψη το έργο λειτουργεί σε πολλά επίπεδα ταυτόχρονα.

Ο Γκιλγκαμές είναι ο βασιλιάς, τη θέση του οποίου ο κοινός πολίτης δεν έχει κανένα λόγο να ζηλεύει: Η μοίρα του είναι ο θάνατος, ίδια με όλους τους θνητούς.

Ο Γκιλγκαμές είναι ο άνθρωπος, αυθάδης και προκλητικός στα νιάτα του, πλασμένος για έντονη δράση, σοφός και γαλήνιος στα γεράματα, μετά την αποδοχή της αναπόφευκτης μοίρας του.

Ο Γκιλγκαμές είναι η ανθρωπότητα, έτοιμη να εισβάλλει στα παρθένα δάση, να κόψει τα δέντρα, να επέμβει δυναμικά στο περιβάλλον και να κατακτήσει τη Γη, περιφρονώντας τις συνθήκες στις οποίες βρέθηκε, για να καταλάβει αργότερα τα λάθη της και τη θέση της στο σχήμα του κόσμου και να προσπαθήσει τότε να διευθετήσει το περιβάλλον της.

Ο συμβολισμός του έργου προχωρά με μοναδική διορατικότητα στην περιγραφή των φάσεων ενηλικίωσης, της σεξουαλικής ωρίμανσης, της συνειδητοποίησης των νοημάτων της ζωής.

Ο Ενκιντού, η ζωώδης φύση του ανθρώπου, συνοδεύει το Γκιλγκαμές στις περιπέτειές του και του επιβάλλει το είδος της συμπεριφοράς που φτάνει να εξοργίσει τους θεούς, μέχρι που ο ήρωας τελικά μένει μόνος, απόλυτα συνειδητοποιημένος μπροστά στο μυστήριο του δικού του θανάτου.

Το πλαίσιο του έπους καταγράφει την ίδια την ιστορία του ανθρώπινου γένους.

Στην πορεία τους προς τον πολιτισμό οι άνθρωποι, από κυνηγοί και νομάδες έγιναν γεωργοί και κτηνοτρόφοι, για ν’ αναπτύξουν αργότερα τις πόλεις και τις κοινωνικές τους δομές, όπως την κρατική εξουσία και το στρατό, και απλώθηκαν με φόβο αλλά αποφασιστικά σ’ ολόκληρο τον πλανήτη. Μέχρι που θα αντιμετωπίσουν τα αποτελέσματα της ύβρεως που απηύθυναν στους θεούς με το “κόψιμο των δέντρων”, δηλαδή με την καταστροφή του περιβάλλοντος.

Η αναγκαία στροφή προς τις πνευματικές αξίες έρχεται σαν τη διέξοδο, τη δράση που φέρνει το αισιόδοξο μήνυμα της δυνατότητας αποδοχής της ανθρώπινης μοίρας στα πλαίσια της σοφίας που μπορεί ν’ αποκαλυφθεί σ’ όποιον την αναζητήσει.

της κ. ΜΑΡΙΑΣ ΠΕΡΕΤΖΗ.