Σφαίρα: Κύριε Ζαρκαδούλα, αν και η Αγιουρβέδα είναι ένα αρχαίο σύστημα, εξακολουθεί όχι μόνο να επιβιώνει σήμερα αλλά και να συγκεντρώνει μεγάλο ενδιαφέρον.
Αυτό είναι αλήθεια. Η Αγιουρβέδα είναι το αρχαίο Ινδικό σύστημα ιατρικής που, στις μέρες μας, κίνησε το ενδιαφέρον πολλών γιατρών. Είναι ιατροφιλοσοφικό σύστημα που βλέπει τον άνθρωπο ολιστικά, ως ψυχοσωματική δηλαδή οντότητα.
Τα κείμενά της είναι καταγραμμένα από το 700 π.Χ. και, στην ουσία, είναι το ίδιο σύστημα με την Ιπποκρατική ιατρική. Δεν γνωρίζουμε ποιο προήλθε από το άλλο. Το σημερινό ενδιαφέρον για την Αγιουρβέδα οφείλεται, κυρίως, στην αποτυχία της κλασικής ιατρικής να θεραπεύσει ουσιαστικά, καθώς επίσης και στο γεγονός ότι τα σύγχρονα χημικά φάρμακα εμφανίζουν πλήθος παρενεργειών. Μεγάλο ενδιαφέρον για την Αγιουρβέδα παρατηρείται στην Αμερική, κυρίως εξαιτίας της προβολής του συστήματος από τον Dr Chopra, του οποίου τα βιβλία κυκλοφορούν διεθνώς.
Σφ.: Ποιες είναι οι βασικές αρχές του συστήματος;
Σύμφωνα με τη θεωρία, στη δομή και τη λειτουργία του οργανισμού συμμετέχουν τρεις βασικοί παράγοντες: οι τρεις ιδιότητες (ντόσας), τα επτά συστατικά (ντάτους) και οι απεκκρίσεις (μάλα). Οι τρεις ιδιότητες είναι ο αέρας (βάτα), η φωτιά (πίττα) και το νερό (κάφα). Οι ιδιότητες ελέγχουν τις λειτουργίες της φυσιολογίας και της βιοχημείας του οργανισμού. Τα συστατικά συμμετέχουν στη δομή των κυττάρων και οι απεκκρίσεις αποβάλλονται αφού, πρώτα, χρησιμοποιηθούν σε κάποιο στάδιο του μεταβολισμού της τροφής. Η υγεία κρίνεται με βάση την ισορροπία των τριών αυτών παραγόντων. Εξαιτίας κάποιων επιδράσεων, η ισορροπία αυτή διαταράσσεται κι ο οργανισμός, μέσω ενός μηχανισμού ομοιόστασης, προσπαθεί να την αποκαταστήσει είτε αποβάλλοντας τα στοιχεία που περισσεύουν, είτε χρησιμοποιώντας από τις αποθήκες του αυτά που λείπουν. Παρατηρώντας αυτές τις λειτουργίες, ο θεραπευτής βλέπει πού είναι το πρόβλημα και δρα βοηθώντας τον οργανισμό να ξαναβρεί την ισορροπία του.
Σφ.: Η διατροφή θα πρέπει, τότε, να παίζει σημαντικό ρόλο στην Αγιουρβεδική θεραπεία.
Βεβαίως, η διατροφή είναι βασικός παράγοντας σ’ αυτό το σύστημα, αφενός, γιατί με την τροφή συντηρείται ο οργανισμός και γεμίζουν οι αποθήκες του με τα απαραίτητα στοιχεία, αφετέρου, γιατί οι διάφορες τροφές επηρεάζουν αυξομειώνοντας τις τρεις ιδιότητες.
Η τροφή, δηλαδή, μπορεί να παίζει το ρόλο του απορρυθμιστή αλλά και του ρυθμιστή της ισορροπίας του οργανισμού. Στην Αγιουρβέδα οι τροφές εξετάζονται με βάση τις γεύσεις που είναι έξι: η αλμυρή, η γλυκιά, η πικρή, η ξινή, η στυφή και η καυτερή. Κάθε γεύση επηρεάζει τις ιδιότητες είτε ισορροπώντας τις είτε αυξάνοντάς τις. Έτσι, τρεις από τις γεύσεις – η πικρή, η στυφή και η καυτερή – αυξάνουν τον αέρα, ενώ οι άλλες τρεις – η ξινή, η αλμυρή και η γλυκιά – τον ισορροπούν. Η αλμυρή, η ξινή και η καυτερή αυξάνουν τη φωτιά, ενώ η γλυκιά, η στυφή και η πικρή την ισορροπούν. Η γλυκιά, η αλμυρή και η ξινή αυξάνουν το νερό, ενώ η καυτερή, η πικρή και η στυφή το ισορροπούν.
Σφ.: Έχουμε ακούσει για τους τύπους ιδιοσυγκρασίας που αναγνωρίζει η Αγιουρβέδα. Θέλετε να μας πείτε γι’ αυτούς;
Με βάση τη θεωρία των τριών ιδιοτήτων αναγνωρίζονται εννέα τύποι:
1. Ο καθαρός τύπος του αέρα.
2. Ο καθαρός τύπος της φωτιάς.
3. Ο καθαρός τύπος του νερού.
4. Ο μικτός τύπος όπου υπερισχύει ο αέρας και μετά η φωτιά.
5. Ο μικτός τύπος όπου υπερισχύει ο αέρας και μετά το νερό.
6. Ο μικτός τύπος όπου υπερισχύει η φωτιά και μετά ο αέρας.
7. Ο μικτός τύπος όπου υπερισχύει η φωτιά και μετά το νερό
8. Ο μικτός τύπος όπου υπερισχύει το νερό και μετά ο αέρας
9. Ο μικτός τύπος όπου υπερισχύει το νερό και μετά η φωτιά.
Ο κάθε τύπος έχει τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά του, τόσο από την πλευρά της ψυχολογίας όσο κι από τη σωματική.
Σφ.: Καθένας απ’ αυτούς τους τύπους έχει κάποιες ιδιαιτερότητες, έτσι δεν είναι;
Σωστά. Το κύριο στοιχείο του τύπου του αέρα είναι η ευμεταβλητότητα, η οποία διαρρέει όλα τα επίπεδα. Τα άτομα αυτά κινούνται συνεχώς και σωματικά αλλά και ψυχικά. Έχουν πολλές ιδέες αλλά τους λείπει η οργάνωση, έχουν αδύνατη μνήμη και μεταπηδάνε από θέμα σε θέμα. Πολύ συχνά εμφανίζουν πονοκεφάλους, ταχυκαρδίες, αρρυθμίες, δύσπνοιες, κολίτιδες. Είναι άνθρωποι που σκέφτονται συνεχώς και ασχολούνται με πολλά πράγματα ταυτόχρονα αλλά, σπάνια, τελειώνουν αυτά που αρχίζουν.
Ο τύπος της φωτιάς είναι ο τύπος της τάξης. Όταν ασχολείται με κάτι είναι της λεπτομέρειας και της συστηματοποίησης. Τον ενοχλεί η αταξία, τα θέλει όλα στη θέση τους. Τα σωματικά του προβλήματα σχετίζονται με φλεγμονές, στις οποίες υπάρχει το στοιχείο του καψίματος. Συχνά εμφανίζει έλκη στο στομάχι και διάφορα ηπατικά προβλήματα. Δεν ανέχεται τη ζέστη και ιδρώνει υπερβολικά.
Ο τύπος του νερού είναι ο βραδύς, νωχελικός τύπος που τα βασικά του προβλήματα έχουν σχέση με κατακράτηση του νερού. Έχει τάση για πάχος και δύσκολα χάνει βάρος. Στο συναισθηματικό τομέα είναι ο ήρεμος χαρακτήρας που είναι σταθερός και δεν θέλει να αλλάζει τις συνήθειές του. Δεν είναι θεωρητικός, ούτε ιδιαίτερα οργανωτικός αλλά είναι ιδανικός στο να κρατάει αυτά που υπάρχουν. Έχει υπομονή και εύκολα μπαίνει στη θέση των άλλων. Η μνήμη του είναι πολύ δυνατή και δεν εκνευρίζεται εύκολα.
Οι μικτοί τύποι προκύπτουν από την ανάμιξη των τριών αυτών τύπων.
Σφ.: Φαίνεται ότι η Αγιουρβέδα είναι περισσότερο φιλοσοφία παρά επιστήμη. Τι έχετε να πείτε γι’ αυτό;
Η λέξη “Ayurveda” είναι σύνθετη και αποτελείται από τη λέξη “Ayus” που σημαίνει “ζωή” και από τη λέξη “veda” που σημαίνει “επιστήμη-γνώση”, οπότε Αγιουρβέδα είναι η επιστήμη, η γνώση της ζωής. Στην Αγιουρβέδα συνυπάρχουν η φιλοσοφική διάσταση και η επιστήμη στην αντιμετώπιση του ανθρώπου ως βιολογικού οργανισμού και ως πνευματικής οντότητας. Είναι επιστημονικό και φιλοσοφικό σύστημα ταυτόχρονα. Οι σύγχρονες επιστήμες και η φιλοσοφία δεν επικοινωνούν πλέον. Στις αρχαίες παραδόσεις η φιλοσοφία και η επιστήμη είχαν κοινό στόχο την ισόρροπη ανάπτυξη του ανθρώπου ως βιολογικό οργανισμό και ως πνευματική οντότητα. Σύμφωνα με την Ινδική αντίληψη, ο σκοπός της ζωής είναι η πνευματική ανάπτυξη, οπότε αναγκαστικά και η θεραπευτική θα στοχεύει προς αυτή την κατεύθυνση. Μέσα από την εξέλιξη της τροφής στον οργανισμό παράγονται οι λεπτές εκείνες ύλες που θρέφουν, εκτός από το υλικό, και τα ανώτερα σώματα του ανθρώπου. Η Αγιουρβέδα προχωράει πέρα από το υλικό σώμα, προχωράει δηλαδή πέρα από την επιστήμη του εργαστηρίου και μπαίνει στο χώρο της φιλοσοφίας, στο θέμα πώς επιτυγχάνεται ο σκοπός.
Σφ.: Δεν είναι αναχρονιστικό να ασχολούμαστε με αρχαία συστήματα, τώρα που η σύγχρονη ιατρική έχει κάνει επαναστατικές ανακαλύψεις;
Παρά τις τεράστιες ανακαλύψεις της ιατρικής το πρόβλημα της θεραπείας δεν έχει λυθεί. Οι ανίατες ασθένειες εξαπλώνονται με ραγδαίους ρυθμούς και οι παρενέργειες των χημικών φαρμάκων δημιουργούν όλο και περισσότερους ασθενείς. Η Αγιουρβέδα και άλλες εναλλακτικές θεραπευτικές δεν έρχονται να καταργήσουν τη σύγχρονη ιατρική αλλά να τη βοηθήσουν στο μεγάλο της σκοπό, την ανακούφιση του ανθρώπινου πόνου. Δεν είναι καθόλου αναχρονισμός να χρησιμοποιείς τη γνώση και την εμπειρία χιλιάδων χρόνων πλουτίζοντας τη θεραπευτική φαρέτρα.
Σφ.: Είναι, λοιπόν, δυνατόν η Αγιουρβέδα να συσχετιστεί με τη σύγχρονη ιατρική;
Σαφώς. Πολλά από αυτά που αναφέρονται στο Αγιουρβεδικό σύστημα ξανακαλύφθηκαν από την κλασική ιατρική μετά από πολλούς αιώνες.
Οι περισσότερες ιδέες της Αγιουρβέδα είναι συμβατές με τη σύγχρονη ιατρική, κυρίως στα θέματα που αφορούν το σώμα. Αλλά η Αγιουρβέδα προχωράει ακόμη παραπέρα, γιατί θεωρεί τον άνθρωπο ως ψυχοσωματική οντότητα, πράγμα που δεν απασχολεί την κλασική ιατρική.
Σφ.: Τι παραπάνω έχει να προσφέρει η Αγιουρβέδα από την κλασική ιατρική;
Η Αγιουρβέδα, εκτός από τη φαρμακευτική αγωγή για την αντιμετώπιση κάποιας πάθησης, δίνει σαφείς οδηγίες, αφενός, για τη διατροφή που πρέπει να ακολουθεί κάποιος κι, αφετέρου, για την καθημερινή ζωή -π.χ. για τον ύπνο, το μπάνιο, το καθάρισμα της μύτης, των αυτιών, της γλώσσας. Δίνει ακόμη και ειδικές σωματικές ασκήσεις ανάλογα με την κάθε ιδιοσυγκρασία. Επίσης προτείνει και τα μέρη που είναι καλύτερα για να κάνει τις διακοπές του κάθε τύπος. Από την άλλη, η κλασική ιατρική αρκείται στην αντιμετώπιση των συμπτωμάτων με χημικά φάρμακα, και αν δίνει κάποιες οδηγίες για την καθημερινή ζωή, αυτές είναι για όλους ίδιες, γιατί δεν αναγνωρίζει ότι υπάρχουν διαφορετικές ιδιοσυγκρασίες. Είναι λοιπόν φανερό πως η Αγιουρβέδα εξατομικεύει την κάθε περίπτωση, ενώ η κλασική ιατρική βλέπει όλες τις περιπτώσεις ίδιες.
Σφ.: Τι είδους φάρμακα χρησιμοποιούνται στην Αγιουρβέδα;
Εκτός από τη διατροφή που είναι κάποιο είδος φαρμάκου, χρησιμοποιούνται κυρίως φάρμακα που παρασκευάζονται από φυτά και ζώα. Υπάρχουν κι άλλα που παράγονται από μέταλλα και ορυκτά. Σήμερα κυκλοφορούν στο εμπόριο συσκευασμένα Αγιουρβεδικά φάρμακα φυτικής προέλευσης.
Σφ.: Ποιες ασθένειες θεραπεύει η Αγιουρβέδα;
Η Αγιουρβέδα είναι θεραπευτικό σύστημα που ασχολείται με όλες τις παθήσεις εκτός από τις καθαρά χειρουργικές. Η κύρια δράση της είναι σε χρόνιες παθήσεις, όπου υπάρχει το στοιχείο της τοξίνωσης του οργανισμού.
Σφ.: Έχουμε μάθει ότι η διάγνωση σ’ αυτό το σύστημα είναι μια αρκετά πολύπλοκη διαδικασία.
Είναι όντως έτσι. Γι’ αυτό και η Αγιουρβέδα απαιτεί εκπαιδευμένο θεραπευτή. Υπάρχει η οκτάβα της διάγνωσης που περιλαμβάνει την εξέταση του σφυγμού, των ούρων, των κοπράνων, της γλώσσας, της φωνής, του δέρματος, των ματιών και του προσώπου. Επίσης βρίσκεται ο τύπος της ιδιοσυγκρασίας και μελετάται η παρούσα αλλά και η παρελθούσα συμπτωματολογία. Ο συνδυασμός των παραπάνω παραμέτρων οδηγεί το θεραπευτή στη θεραπευτική του πρόταση.
Σφ.: Έχει σχέση η Αγιουρβέδα με άλλα εναλλακτικά συστήματα;
Έχει σαφώς σχέση με τη φυτοθεραπεία και τη φυσιοθεραπεία τις οποίες και περιλαμβάνει. Στην Ινδία υπάρχουν γιατροί που θεωρούν και την ομοιοπαθητική ως εξελιγμένο κομμάτι της Αγιουρβέδα. Η προσωπική μου εμπειρία δείχνει ότι τα δύο αυτά συστήματα συνεργάζονται και, έτσι, υπάρχει μεγαλύτερη αποτελεσματικότητα.
Σφ.: Τι ισχύει στην Ελλάδα σε σχέση με την Αγιουρβεδική πρακτική;
Υπάρχουν αρκετοί συνάδελφοι που εφαρμόζουν τις Αγιουρβεδικές τεχνικές, και συνεχώς προστίθενται κι άλλοι γιατί βλέπουν τα θεραπευτικά αποτελέσματα.